Migrena ma swój przebieg w czasie. Bywa faza tuż przed atakiem (preiktalna), sama faza ataku z bólem (iktalna) oraz spokojny okres między napadami (interiktalny). Problem w tym, że granice między nimi rozpoznajemy zwykle po tym, co czuje sama osoba - a to z natury rzecz subiektywna i trudna do zmierzenia. Zespół badaczy publikujący w piśmie IEEE Transactions on Neural Systems and Rehabilitation Engineering postanowił sprawdzić, czy te przejścia widać w samej aktywności elektrycznej mózgu.
Posłużyli się do tego EEG, czyli elektroencefalografią - badaniem, w którym elektrody przyklejone do skóry głowy rejestrują pracę mózgu. Jest bezbolesne i nieinwazyjne. Mózg generuje rytmiczne oscylacje elektryczne, które dzieli się na pasma częstotliwości. W tym badaniu liczyły się dwa z nich: delta, najwolniejsze fale (0,5-4 Hz), oraz alfa (8-13 Hz).
W badaniu wzięło udział 95 osób z migreną epizodyczną - taką, która występuje rzadziej niż przewlekła postać choroby - oraz 59 zdrowych osób w grupie kontrolnej. Zapis EEG prowadzono u pacjentów w różnych fazach cyklu migreny.
Dwa sygnały, dwie okolice mózgu
Pierwsza obserwacja dotyczyła okresu tuż przed atakiem. W fazie preiktalnej, gdy bólu jeszcze nie ma, moc fal delta w przedniej części mózgu - w okolicy czołowej - istotnie spadała w porównaniu z okresem między napadami. Fale delta to najwolniejsze rytmy mózgowe; ich zmiana w tej okolicy sugeruje, że coś w pracy płata czołowego zaczyna się przestrajać, zanim pojawi się ból.
Druga obserwacja dotyczyła samego ataku. W fazie iktalnej moc fal alfa w tylnej części mózgu - w okolicy potylicznej - wyraźnie rosła. Okolica potyliczna odpowiada przede wszystkim za przetwarzanie obrazu, co czyni to spostrzeżenie ciekawym, ale badanie mówi tu tylko o samym wzorcu elektrycznym, nie o jego związku z konkretnymi objawami wzrokowymi.
Co istotne, oba sygnały nie były przypadkowe: korelowały z nasileniem bólu zgłaszanego przez pacjentów. Im silniejszy ból, tym wyraźniejsze zmiany w zapisie. To właśnie ta zależność sprawia, że autorzy widzą w obu wzorcach kandydatów na biomarkery - czyli mierzalne, obiektywne wskaźniki tego, co dzieje się w mózgu.
Po co to wszystko
Gdyby udało się wiarygodnie odczytać fazę migreny z zapisu EEG, otwierałoby to kilka praktycznych dróg, na które wskazują sami autorzy. Jedną z nich jest monitorowanie noszone na ciele, które mogłoby wykryć nadchodzący atak w fazie przed bólem i dać osobie chorej szansę zareagować wcześnie. Drugą - układy neurostymulacji o zamkniętej pętli, czyli urządzenia, które same rozpoznają charakterystyczny dla migreny stan mózgu i odpowiadają na niego stymulacją, próbując przerwać lub złagodzić napad.
Trzeba jednak zaznaczyć, że to dopiero początek tej drogi. Badanie objęło wyłącznie migrenę epizodyczną, więc nie wiadomo, czy te same wzorce pojawiają się w postaci przewlekłej. Wyniki wymagają potwierdzenia w większych i bardziej zróżnicowanych grupach, a wzorce EEG mogą się między ludźmi różnić. Od obserwacji w warunkach badawczych do gotowego urządzenia ostrzegawczego jest jeszcze daleko - na razie mamy obiecujący sygnał, a nie narzędzie do użytku domowego.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.