migrena aura migrenowa migrena z aurą objawy migreny zaburzenia wzroku udar

Aura migrenowa: objawy, rodzaje i jak odróżnić ją od udaru

| ICHD-3 (2018); Harriott & Ayata, Nat Rev Neurol 2025; Russell & Olesen, Brain 1996
Aura migrenowa: objawy, rodzaje i jak odróżnić ją od udaru

Błyski, zygzaki, plama, w której znika czytany tekst, mrowienie wędrujące od palców do twarzy. Aura migrenowa poprzedza ból u około jednej trzeciej osób z migreną i bywa bardziej niepokojąca niż sam ból, bo do złudzenia przypomina udar. Wyjaśniamy, skąd się bierze, jakie przybiera postacie, jak odróżnić ją od udaru i co robić, gdy właśnie trwa.

Czym jest aura migrenowa?

Aura to zespół przemijających objawów neurologicznych, które u części osób z migreną poprzedzają ból głowy albo mu towarzyszą. Międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy ICHD‑3 opisuje ją dość precyzyjnie. Objawy aury:

  • narastają stopniowo, przez co najmniej 5 minut, a nie pojawiają się w jednej chwili,
  • trwają od 5 do 60 minut (każdy rodzaj objawów osobno; kilka rodzajów może występować po kolei),
  • są w pełni odwracalne i nie zostawiają trwałych śladów,
  • zwykle mają charakter „pozytywny”, czyli dodają coś do obrazu: błyski, zygzaki, mrowienie, a dopiero potem „negatywny”: ubytek pola widzenia, drętwienie,
  • w typowej migrenie z aurą w ciągu 60 minut od ich ustąpienia zaczyna się ból głowy, choć ból może też pojawić się już w trakcie aury albo wcale.

Aura występuje u około jednej trzeciej osób z migreną. Ta sama osoba może mieć napady z aurą i bez niej, a u wielu chorych napady z aurą stanowią mniejszość.

Ile trwa aura, ile ból, a ile cały napad?

To trzy różne odcinki czasu, które łatwo pomylić:

  • Aura: każdy rodzaj objawów (np. wzrokowe, potem czuciowe) trwa od 5 do 60 minut. Gdy kilka rodzajów występuje po kolei, cała aura może trwać dłużej niż godzinę. Wyjątkiem jest osłabienie kończyn w migrenie hemiplegicznej, które może utrzymywać się do 72 godzin.
  • Ból głowy: bez leczenia lub przy nieskutecznym leczeniu trwa od 4 do 72 godzin. Zaczyna się zwykle w ciągu 60 minut od końca aury, czasem już w jej trakcie, a niekiedy wcale.
  • Cały napad: może obejmować także objawy zwiastunowe, które pojawiają się kilka godzin, a nawet dzień lub dwa przed bólem, oraz fazę ustępowania, czyli zmęczenie i trudności z koncentracją po ustąpieniu bólu. O kolejnych etapach piszemy w artykule o fazach migreny.

Pojedynczy objaw aury trwający dłużej niż godzinę lub ból głowy trwający ponad 72 godziny wymagają kontaktu z lekarzem.

Co dzieje się w mózgu podczas aury?

Aura nie jest chorobą oczu ani nerwów obwodowych. Jej źródłem jest rozprzestrzeniająca się depolaryzacja korowa: fala gwałtownego pobudzenia neuronów, po której następuje kilkuminutowe wyciszenie ich aktywności. Fala wędruje po korze mózgu z prędkością od 2 do 6 milimetrów na minutę. To bardzo wolno jak na sygnał w mózgu i właśnie ta powolność tłumaczy, dlaczego objawy aury narastają i „wędrują”, zamiast pojawić się od razu w całości.

Gdy fala przechodzi przez korę wzrokową, widzimy zygzaki i plamy niewidzenia. Gdy przechodzi przez korę czuciową, czujemy mrowienie wędrujące od palców przez rękę do twarzy. Gdy dociera do ośrodków mowy, gubimy słowa. Przegląd opublikowany w 2025 roku w „Nature Reviews Neurology” pokazuje też, że ta sama fala może uruchamiać późniejszą fazę bólu, dlatego badacze traktują ją jako potencjalny cel dla nowych leków. Więcej o tym mechanizmie piszemy w artykule o depolaryzacji rozszerzającej się.

Rodzaje aury migrenowej

W badaniu populacyjnym Russella i Olesena, które do dziś jest punktem odniesienia, aura wzrokowa występowała u 99% osób z migreną z aurą, aura czuciowa u 31%, zaburzenia mowy u 18%, a osłabienie kończyn u 6%. Rodzaje aury często łączą się w jednym napadzie i pojawiają się po kolei: najpierw wzrok, potem czucie, na końcu mowa.

Aura wzrokowa

Najczęstsza i najbardziej charakterystyczna. Zaczyna się zwykle od małego migoczącego punktu tuż obok miejsca, na które patrzymy. W ciągu kilku minut punkt rozrasta się w łuk drobnych, migoczących zygzaków w kształcie litery C, nazywany widmem fortyfikacyjnym, bo przypomina zarys bastionów twierdzy. Łuk powoli przesuwa się ku obwodowi pola widzenia, a za nim zostaje mroczek: plama, w której nic nie widać, choć oczy są zdrowe. Zwykle po 15 do 30 minutach, a najpóźniej po około godzinie, objawy wzrokowe całkowicie ustępują.

Inne postacie aury wzrokowej to ubytek połowy pola widzenia, widzenie tunelowe, rozmycie obrazu, migające plamy lub kółka, rzadziej zniekształcenie wielkości i kształtu przedmiotów. Aura wzrokowa dotyczy tej samej połowy pola widzenia w obu oczach, bo powstaje w mózgu, a nie w oku. Objawy ograniczone do jednego oka wymagają innej diagnostyki.

Opis trudno przełożyć na wyobraźnię, dlatego przygotowaliśmy interaktywną symulację. Pokazuje ona minuta po minucie, jak wygląda aura migrenowa nałożona na tekst albo zdjęcie, z ostrzeżeniem i wersją bez migotania dla osób wrażliwych na światło.

Aura czuciowa

Mrowienie lub drętwienie, które zaczyna się w palcach jednej ręki i przez kilkanaście minut wędruje w górę ramienia, do policzka, warg i języka po tej samej stronie ciała. Chorzy porównują to do „szpilek i igieł”. Objawy ustępują w podobnej kolejności, w jakiej się pojawiły.

Aura mowy

Trudność z doborem słów, przekręcanie wyrazów, kłopot ze zrozumieniem czytanego tekstu lub tego, co mówią inni. Bywa bardzo niepokojąca, bo do złudzenia przypomina objawy udaru. Jest jednak przemijająca i ustępuje wraz z resztą aury.

Aura ruchowa

Osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie ciała. To cecha migreny hemiplegicznej, rzadkiej odmiany, która ma często podłoże genetyczne. W migrenie hemiplegicznej osłabienie może utrzymywać się godzinami, a w wyjątkowych przypadkach dniami, i zawsze wymaga diagnostyki neurologicznej wykluczającej inne przyczyny.

Aura pniowa

Podwójne widzenie, zawroty głowy, szumy uszne, zaburzenia równowagi, niewyraźna mowa, czasem obniżony poziom świadomości. Wynika z zaburzeń w pniu mózgu i jest rzadka. Jej nietypowy, długi przebieg opisaliśmy na przykładzie migreny przewlekłej z przetrwałą aurą.

Aura czy udar? Jak je odróżnić

To pytanie zadaje sobie prawie każdy, kto pierwszy raz przeżył aurę, i słusznie: objawy potrafią być łudząco podobne. Różnice dotyczą przede wszystkim tempa i charakteru objawów.

Cecha Aura migrenowa Udar lub przemijający atak niedokrwienny
Początek stopniowy, objawy narastają przez minuty nagły, pełne nasilenie w ciągu sekund
Charakter objawów najpierw „dodatkowe”: błyski, zygzaki, mrowienie od razu „ubytkowe”: nie widzę, nie czuję, nie mogę ruszyć
Rozprzestrzenianie objawy wędrują: zygzak rośnie, mrowienie przechodzi z ręki na twarz objawy od początku obejmują cały obszar
Czas trwania każdy objaw 5 do 60 minut (kilka może następować po sobie), potem pełne ustąpienie utrzymują się lub nasilają
Kontekst wcześniejsze podobne epizody, zwykle początek przed 40. rokiem życia pierwszy taki epizod, starszy wiek, nadciśnienie, palenie, cukrzyca

Ta tabela pomaga zrozumieć różnice, ale nie zastępuje oceny lekarza. W szpitalu odróżnienie aury od udaru bywa trudne nawet dla neurologów; pisaliśmy o tym w artykule o kodzie udarowym i migrenie z aurą.

Kiedy dzwonić pod 112

Nowe osłabienie kończyny, opadnięcie jednej strony twarzy lub trudności z mówieniem wymagają natychmiastowego wezwania pomocy pod 112 albo 999. Nie czekaj godziny ani na pojawienie się bólu głowy. Również ustąpienie objawów nie jest powodem do odkładania pilnej oceny.

Zadzwoń pod 112 także wtedy, gdy:

  • objawy pojawiły się nagle, w ciągu sekund, a nie narastały przez minuty,
  • to pierwszy taki epizod w życiu i nie masz pewności, co się dzieje,
  • doszło do utraty wzroku w jednym oku,
  • towarzyszą temu zaburzenia świadomości lub dezorientacja,
  • pierwszy epizod pojawił się po 40. roku życia.

Zasada jest prosta: lepiej raz niepotrzebnie trafić na oddział ratunkowy, niż przegapić udar.

Migrena z aurą a migrena bez aury

Obie postacie to ta sama choroba i leczy się je podobnie. Migrena z aurą daje pewne ostrzeżenie przed bólem, ale wiąże się też z nieco wyższym ryzykiem udaru niedokrwiennego. Metaanalizy szacują je na około dwukrotnie wyższe niż u osób bez migreny, przy czym ryzyko bezwzględne u młodych osób pozostaje niskie. Wyraźnie zwiększają je palenie tytoniu i złożona antykoncepcja hormonalna z estrogenem. Dlatego osoby z migreną z aurą powinny nie palić i omówić dobór antykoncepcji z lekarzem; szczegóły i liczby znajdziesz w artykule o antykoncepcji przy migrenie z aurą.

Czy aura zawsze poprzedza ból głowy?

Nie. Klasyczna kolejność to aura, a po niej ból, ale w prospektywnym badaniu duńskich neurologów u ponad połowy chorych ból zaczynał się już w trakcie aury. Zdarza się też aura bez bólu głowy, częściej u osób po 50. roku życia, u których wcześniej występowała typowa migrena z aurą. Taki epizod, zwłaszcza pierwszy, wymaga oceny neurologa, bo bez bólu głowy jeszcze łatwiej pomylić go z przemijającym atakiem niedokrwiennym.

Co robić podczas aury?

Aury nie da się przerwać. Gdy fala depolaryzacji ruszyła, musi przejść przez korę do końca; objawy wzrokowe mijają zwykle po 15 do 30 minutach. Można natomiast zadbać o bezpieczeństwo i przygotować się na ból.

  • Jeśli prowadzisz samochód, zatrzymaj się w bezpiecznym miejscu. Z ubytkiem pola widzenia lub drętwiejącą ręką nie da się bezpiecznie prowadzić.
  • Usiądź lub połóż się, najlepiej w cichym, przyciemnionym miejscu.
  • Nie panikuj. Aura mija sama, a wiedza o tym, co się dzieje, zmniejsza lęk.
  • Przygotuj lek na napad, żeby przyjąć go, gdy tylko zacznie się ból.

Tryptany a aura

Tryptany działają najlepiej przyjęte wcześnie, gdy ból jest jeszcze łagodny. Badania, w których podawano sumatryptan lub eletryptan już w trakcie aury, nie wykazały, by zapobiegało to bólowi, dlatego zwykle zaleca się przyjęcie leku na początku fazy bólu, a nie w czasie aury. Według charakterystyk produktów leczniczych tryptany są przeciwwskazane w migrenie hemiplegicznej i z aurą pniową. Jeśli masz którąś z tych postaci, ustal plan leczenia napadu z neurologiem.

Profilaktyka

Nie ma leków zapobiegających konkretnie aurze. Jeśli napady z aurą są częste, stosuje się standardową profilaktykę migreny: leki doustne, takie jak topiramat, propranolol czy kandesartan, a w migrenie z wieloma dniami bólu w miesiącu przeciwciała anty‑CGRP. Wśród suplementów wytyczne amerykańskich towarzystw neurologicznych wymieniają ryboflawinę (400 mg na dobę), magnez i koenzym Q10 jako prawdopodobnie lub możliwie skuteczne w zapobieganiu napadom. Dawki i wybór leku zawsze ustala lekarz.

Co wyzwala aurę?

Wyzwalacze aury są w zasadzie takie same jak wyzwalacze migreny: stres i odprężenie po nim, niedobór lub nadmiar snu, pominięte posiłki, odwodnienie, wahania hormonalne w cyklu miesiączkowym, jaskrawe lub migoczące światło, alkohol, zmiany pogody. Reakcje są bardzo indywidualne, dlatego najlepszym narzędziem jest dzienniczek migrenowy, w którym notujesz aurę, ból i okoliczności napadu. Po kilku tygodniach zwykle widać własne wzorce.

Najczęstsze pytania

Czy aura jest niebezpieczna? Sama aura nie uszkadza mózgu i mija bez śladu. Znaczenie ma natomiast opisane wyżej ryzyko udaru u osób z migreną z aurą, dlatego warto unikać palenia i dobrać antykoncepcję razem z lekarzem.

Dlaczego moja aura się zmieniła? Aura może zmieniać się z wiekiem. Nowy rodzaj objawów, wyraźnie dłuższy czas trwania albo objawy tylko po jednej stronie ciała, których wcześniej nie było, warto omówić z neurologiem.

Czy dzieci miewają aurę? Tak, choć u dzieci bywa krótsza i mniej typowa. Dziecko często mówi, że „dziwnie widzi” albo że „wszystko wygląda inaczej”. Pierwszy epizod zawsze wymaga konsultacji pediatrycznej lub neurologicznej.

Czy mogę prowadzić samochód? Nie w trakcie aury. Po jej ustąpieniu i przy braku innych objawów większość osób może wrócić do normalnej aktywności, ale jeśli aura pojawia się często lub bez ostrzeżenia, porozmawiaj o tym z lekarzem.

Kiedy zgłosić się do lekarza

  • przy pierwszej aurze w życiu, niezależnie od wieku,
  • gdy pojedynczy objaw aury trwa dłużej niż 60 minut lub nie ustępuje całkowicie,
  • gdy aura po raz pierwszy występuje bez bólu głowy,
  • gdy pojawia się osłabienie kończyn, podwójne widzenie lub zaburzenia równowagi,
  • gdy stosujesz antykoncepcję z estrogenem lub palisz papierosy,
  • gdy napady z aurą stają się częste i utrudniają życie.

Pomoc w wyborze ośrodka i informacje o dostępnym leczeniu znajdziesz w naszym przewodniku o migrenie.

Źródła

  1. Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia 2018;38(1):1–211.
  2. Harriott AM, Ayata C. Spreading depolarization as a therapeutic target in migraine. Nature Reviews Neurology 2025;21(10):529–543.
  3. Russell MB, Olesen J. A nosographic analysis of the migraine aura in a general population. Brain 1996;119(2):355–361.
  4. Russell MB, Rasmussen BK, Thorvaldsen P, Olesen J. Prevalence and sex-ratio of the subtypes of migraine. International Journal of Epidemiology 1995;24(3):612–618.
  5. Viana M, Tronvik EA, Do TP, Zecca C, Hougaard A. Clinical features of visual migraine aura: a systematic review. Journal of Headache and Pain 2019;20(1):64.
  6. Hansen JM, Lipton RB, Dodick DW i wsp. Migraine headache is present in the aura phase: a prospective study. Neurology 2012;79(20):2044–2049.
  7. Spector JT, Kahn SR, Jones MR i wsp. Migraine headache and ischemic stroke risk: an updated meta-analysis. American Journal of Medicine 2010;123(7):612–624.
  8. Sacco S, Merki-Feld GS, Ægidius KL i wsp. Hormonal contraceptives and risk of ischemic stroke in women with migraine: a consensus statement from the European Headache Federation (EHF) and the European Society of Contraception and Reproductive Health (ESC). Journal of Headache and Pain 2017;18(1):108.
  9. Bates D, Ashford E, Dawson R i wsp. Subcutaneous sumatriptan during the migraine aura. Neurology 1994;44(9):1587–1592.
  10. Olesen J, Diener HC, Schoenen J, Hettiarachchi J. No effect of eletriptan administration during the aura phase of migraine. European Journal of Neurology 2004;11(10):671–677.
  11. Holland S, Silberstein SD, Freitag F i wsp. Evidence-based guideline update: NSAIDs and other complementary treatments for episodic migraine prevention in adults. Neurology 2012;78(17):1346–1353.
  12. Do TP, Remmers A, Schytz HW i wsp. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology 2019;92(3):134–144.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Ważne: treści publikowane na Migrenicy.pl mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępują porady lekarskiej, diagnozy ani terapii. W przypadku problemów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą.

Udostępnij artykuł

Newsletter Migrenicy.pl

Na start: 3 wiadomości powitalne w pierwszym tygodniu po potwierdzeniu zapisu. Później raz lub dwa razy w miesiącu: nowe artykuły, narzędzia i darmowe materiały. Wypiszesz się jednym kliknięciem.

Zapisując się akceptujesz politykę prywatności. Wysyłamy maile tylko po potwierdzeniu zapisu.

Komentarze (0)

Brak komentarzy - będziesz pierwszy/a?

Dodaj komentarz

Komentarze są moderowane przed publikacją i nie stanowią porady medycznej.

Czy ten artykuł był pomocny?

Powiązane artykuły